پرسشنامه کانرز والدین – Conners Parent Rating Scale (CPRS)

ابزار استاندارد برای ارزیابی نشانه‌های بیش‌فعالی، نقص توجه، مشکلات رفتاری و هیجانی کودک از دید والدین

نگاه ساخت‌یافته به رفتارهای کودک از زاویهٔ والدین

خلاصه معرفی پرسشنامه کانرز والدین Overview

پرسشنامه کانرز والدین (Conners Parent Rating Scale) یکی از پرکاربردترین ابزارها برای بررسی مشکلات توجه، بیش‌فعالی، تکانشگری و رفتارهای مقابله‌ای در کودکان و نوجوانان است. در این پرسشنامه، والدین بر اساس مشاهدات خود در خانه و محیط‌های روزمره به مجموعه‌ای از سوالات دربارهٔ رفتار فرزند پاسخ می‌دهند.

نسخه‌های مختلفی از کانرز وجود دارد (کوتاه، بلند، نسخه‌های بازنگری‌شده)، اما همهٔ آن‌ها با هدف کمک به شناسایی الگوهای رفتاری که ممکن است نیازمند ارزیابی تخصصی باشند طراحی شده‌اند؛ از جمله مشکلات مرتبط با بیش‌فعالی–نقص توجه (ADHD) و سایر مسائل رفتاری–هیجانی.

پرسشنامه کانرز والدین چیست و چه چیزی را بررسی می‌کند؟ What is CPRS?

پرسشنامه کانرز والدین مجموعه‌ای از عبارات است که رفتارهای شایع کودکان را در حیطه‌های مختلف توصیف می‌کند. والدین میزان وقوع این رفتارها را در فرزند خود (مثلاً «هرگز»، «گاهی»، «اغلب»، «خیلی زیاد») گزارش می‌کنند.

زیرمقیاس‌ها بسته به نسخهٔ پرسشنامه ممکن است متفاوت باشند، اما معمولاً حوزه‌های زیر را در بر می‌گیرند:

  • بیش‌فعالی و تکانشگری
  • مشکلات توجه و تمرکز
  • رفتارهای مقابله‌ای و نافرمانی (Oppositional)
  • مشکلات یادگیری و عملکرد تحصیلی
  • مشکلات هیجانی (مثل اضطراب، خلق پایین، نگرانی)
  • روابط با همسالان و خانواده

تأکید مهم: این پرسشنامه برای کمک به غربالگری و ارزیابی اولیه است، نه برای تشخیص قطعی اختلالات. تشخیص همیشه باید توسط متخصص انجام شود.

این آزمون برای چه کسانی مناسب است؟ Target Group

پرسشنامه کانرز والدین معمولاً برای کودکان و نوجوانان در محدودهٔ سنی مدرسه استفاده می‌شود (تقریباً از سنین پیش‌دبستانی تا اواخر دبیرستان، بسته به نسخه و راهنما).

موارد کاربرد:

  • کودکانی که معلم یا والدین دربارهٔ تمرکز، فعالیت زیاد، یا کنترل هیجان آن‌ها نگران هستند.
  • ارزیابی تکمیلی در فرایند بررسی احتمال بیش‌فعالی–نقص توجه (ADHD).
  • کمک به درک زمینهٔ خانوادگی در کنار گزارش معلم و ارزیابی‌های فردی کودک.
  • پایش تغییرات رفتاری در طول درمان (رفتاردرمانی، مداخلهٔ آموزشی، دارودرمانی و…)
گروه هدف: کودکان و نوجوانان پاسخ‌دهنده: والد یا سرپرست اصلی حوزه: رفتار، توجه، هیجان

کاربردهای پرسشنامه کانرز والدین Applications

این ابزار در محیط‌های مختلف بالینی و آموزشی استفاده می‌شود:

  • کلینیک‌های روان‌شناسی و روان‌پزشکی کودک و نوجوان برای تکمیل ارزیابی تشخیصی.
  • مدارس و مراکز مشاورهٔ تحصیلی برای فهم بهتر مشکلات رفتاری–تحصیلی دانش‌آموزان.
  • پژوهش‌های دانشگاهی در حوزهٔ ADHD، مشکلات رفتاری و عوامل خانواده.
  • پایش روند درمان (مثلاً قبل و بعد از شروع درمان یا در طول جلسات مشاوره).
غربالگری ADHD ارزیابی رفتار کودک ابزار پژوهشی

این پرسشنامه چگونه انجام می‌شود؟ Administration

در پرسشنامه کانرز والدین، شما به‌عنوان والد یا سرپرست، بر اساس تجربهٔ خود در چند ماه اخیر رفتارهای کودک را ارزیابی می‌کنید.

  • نوع سوالات: جملاتی دربارهٔ رفتارهای روزمره (دقت، فعالیت، اطاعت از قوانین، روابط با دیگران و…)
  • نوع پاسخ‌دهی: مقیاس چند درجه‌ای (از «اصلاً درست نیست» تا «خیلی زیاد درست است»)
  • شیوه اجرا: خودگزارشی؛ می‌تواند کاغذی یا آنلاین تکمیل شود.
  • زمان تقریبی: بسته به نسخه، معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه.
خروجی اصلی
نمرات در زیرمقیاس‌های رفتاری و توجهی
کاربرد نمرات
کمک به تصمیم‌گیری برای ارزیابی تخصصی
منبع اطلاعات
مشاهدات والد در خانه و محیط‌های روزمره

قبل از پاسخ دادن به پرسشنامه کانرز والدین به این نکات توجه کنید Before You Start

  • سعی کنید به رفتار کلی فرزند در چند ماه اخیر فکر کنید، نه فقط یک روز خوب یا بد.
  • پاسخ‌ها را تا حد ممکن صادقانه و دقیق بدهید؛ هدف کمک به کودک است، نه نمرهٔ بهتر گرفتن.
  • اگر برای چند فرزند فرم جداگانه دارید، هنگام پاسخ‌دادن یک فرزند مشخص را در ذهن داشته باشید.
  • در صورت شک بین دو گزینه، آن را انتخاب کنید که به تجربهٔ شما نزدیک‌تر است.
  • می‌توانید در صورت نیاز بعداً نتیجه را با معلم یا درمانگر کودک به اشتراک بگذارید.

تفسیر نتایج پرسشنامه کانرز والدین Interpretation

پس از نمره‌گذاری، برای هر زیرمقیاس کانرز (مثل بیش‌فعالی، مشکلات توجه، رفتار مقابله‌ای و…) یک نمره به‌دست می‌آید. نمرات بالاتر معمولاً به معنای آن است که آن نوع رفتار بیشتر و شدیدتر دیده می‌شود.

در تفسیر حرفه‌ای، این نمرات با هنجارهای سنی مقایسه می‌شوند تا مشخص شود وضعیت کودک نسبت به هم‌سالان چگونه است. با این حال، حتی نمرات بالا هم به‌تنهایی به معنای تشخیص قطعی نیستند و باید در کنار مصاحبه، مشاهدات مستقیم، گزارش مدرسه و سایر آزمون‌ها بررسی شوند.

توصیهٔ مهم این است که نتایج را به‌عنوان فرصتی برای گفت‌وگو و برنامه‌ریزی ببینید؛ مثلاً با مشاور مدرسه یا روان‌شناس کودک دربارهٔ راه‌حل‌های حمایتی صحبت کنید.

  • نمرات بالا نشان‌دهندهٔ «نیاز به توجه بیشتر» هستند، نه «مشکل بودن» کودک.
  • ترکیب این پرسشنامه با نسخهٔ معلم و خودگزارش کودک (در صورت مناسب بودن سن) تصویر کامل‌تری می‌دهد.
  • در صورت نگرانی، ارجاع به متخصص کودک و نوجوان همیشه قدم مناسبی است.

نقشهٔ رفتاری در پرسشنامه کانرز والدین Behavior Map

می‌توان نتایج کانرز را به‌صورت نقشه‌ای از چند حوزهٔ رفتاری اصلی در نظر گرفت:

توجه و تمرکز – حواس‌پرتی، فراموشکاری، ناتمام گذاشتن کارها
فعالیت و تکانشگری – بی‌قراری، شتاب‌زدگی، عمل‌کردن بدون فکر
رفتار مقابله‌ای – بحث‌کردن، مخالفت، نپذیرفتن قوانین
مشکلات هیجانی – نگرانی، خلق پایین، حساسیت عاطفی

سوالات متداول درباره پرسشنامه کانرز والدین FAQ

خیر. کانرز ابزار غربالگری و ارزیابی است، نه تشخیص قطعی. تشخیص ADHD یا سایر اختلالات رفتاری فقط با ترکیب مصاحبهٔ بالینی، مشاهده، گزارش مدرسه، سابقهٔ رشدی و گاهی سایر آزمون‌ها توسط متخصص امکان‌پذیر است.

نمرهٔ بالا یعنی رفتارهای خاصی بیشتر از حد معمول دیده می‌شوند و ارزش بررسی و گفت‌وگوی بیشتر را دارند؛ اما به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ یک تشخیص قطعی نیستند. عوامل محیطی، خانوادگی، مدرسه و وضعیت جسمی نیز باید بررسی شوند.

بسیار مفید است. رفتار کودک ممکن است در خانه و مدرسه متفاوت باشد. ترکیب گزارش والد (کانرز والدین) و گزارش معلم تصویر دقیق‌تری از وضعیت کودک در دو محیط مهم زندگی او ارائه می‌دهد.

در چارچوب حرفه‌ای، بله. نتایج باید محرمانه نگه داشته شود و فقط برای حمایت از کودک و برنامه‌ریزی درمانی–آموزشی استفاده شود. در صورت اشتراک با مدرسه یا سایر افراد، بهتر است با رضایت آگاهانه انجام شود.

بهترین کار این است که با یک روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک و نوجوان مشورت کنید. می‌توانید نتیجهٔ پرسشنامه را همراه ببرید تا در کنار گفت‌وگو و ارزیابی تخصصی تفسیر شود. هدف از این ابزار، کمک به شما برای تنها نماندن با نگرانی‌هاست.

ملاحظات اخلاقی در استفاده از پرسشنامه کانرز والدین Ethical Considerations

  • نتایج نباید برای سرزنش کودک یا والدین استفاده شود؛ هدف، درک بهتر و حمایت است.
  • محرمانگی و رضایت آگاهانه هنگام استفاده در کلینیک یا پژوهش باید رعایت شود.
  • هیچ نمره‌ای به‌تنهایی برچسب «خوب» یا «بد» برای کودک نیست؛ رفتارها قابل تغییر و آموزش‌اند.
  • تفسیر تخصصی پرسشنامه باید توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود، نه صرفاً بر اساس نمرهٔ خام.

منابع و مطالعات مرتبط با پرسشنامه کانرز References

برای آشنایی بیشتر با این پرسشنامه و کاربردهای آن، می‌توان به منابع علمی و کتاب‌های تخصصی در حوزهٔ روان‌شناسی کودک و نوجوان و ADHD مراجعه کرد. در کاربرد حرفه‌ای، استفاده از نسخهٔ استاندارد، راهنمای نمره‌گذاری و هنجارهای مناسب سنی و فرهنگی ضروری است.

شروع پرسشنامه کانرز والدین Take the Test

اگر می‌خواهید تصویری ساخت‌یافته‌تر از رفتارها، میزان توجه، بیش‌فعالی و وضعیت هیجانی فرزندتان به دست آورید، می‌توانید پرسشنامه کانرز والدین را تکمیل کنید و آن را در صورت نیاز با یک متخصص در میان بگذارید.

شروع پرسشنامه کانرز والدین